Andrew V. Schally stierf op 17 oktober 2024 in Miami Beach, Florida. Hij was 97. Als in Polen geboren Amerikaanse endocrinoloog heeft zijn werk een fundamentele verandering teweeggebracht in de manier waarop we de controle van de hersenen over de chemische boodschappers van het lichaam begrijpen. Hij deelde in 1977 de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde met Roger Guillemin en Rosalyn Yalow. De prijs erkende een unieke prestatie: het isoleren en synthetiseren van drie specifieke hormonen die door de hypothalamus worden geproduceerd. Deze hormonen fungeren als hoofdschakelaars en sturen andere klieren aan om hun eigen stoffen vrij te geven.
Een ontsnapping en academische reis in oorlogstijd
Het pad van Schally begon in Wilno, Polen, geboren op 30 november 1926. De regio heet nu Vilnius, Litouwen. Hij vluchtte met zijn gezin in 1939 toen de oorlog dreigde. Deze verplaatsing vormde de weg voor een rondreizende academische carrière. Hij studeerde aan de Universiteit van Londen. Drie jaar lang werkte hij daar bij het National Institute for Medical Research. Daarna verhuisde hij naar Canada. Hij ging naar de McGill Universiteit in Montreal.
Hij studeerde af in 1955. Twee jaar later behaalde hij een Ph.D. in de biochemie. Van 1957 tot 1962 was hij verbonden aan de Baylor Universiteit in Houston, Texas. In 1962 werd Schally Amerikaans staatsburger. Datzelfde jaar speelde hij een cruciale rol. Hij werd hoofd van de endocriene en polypeptidelaboratoria van het Veterans Administration Medical Center in New Orleans. Hij sloot zich ook aan bij de medische faculteit van de Tulane University School of Medicine. Hij werd daar professor in 1967. In 1973 werd hij benoemd tot senior medisch onderzoeker bij de VA.
De synthese van hersenhormonen
Waarom wordt het werk van Schally zo belangrijk gevonden? De hypothalamus is een klein deel van de hersenen. Het produceert hormonen die andere klieren reguleren. Vóór Schally en zijn tijdgenoten wisten wetenschappers dat deze hormonen bestonden. Ze konden hen niet isoleren. Ze konden ze niet synthetiseren. Dit maakte studeren vrijwel onmogelijk.
Schally’s belangrijkste prestaties waren onder meer de synthese van TRH. Dit is het thyrotropine-releasing hormoon. Hij isoleerde en synthetiseerde ook LHRH. Dit is het luteïniserend hormoon-releasing hormoon. Daarnaast bestudeerde hij de werking van somatostatine. Dit is een peptide dat andere hormonen remt.
Zijn onderzoek hielp bij het ophelderen van de hormoonregulatie bij mannen en vrouwen.
Dit werk was niet alleen theoretisch. Het had concrete toepassingen. De isolatie van deze hormonen heeft rechtstreeks bijgedragen aan de ontwikkeling van vruchtbaarheidsbehandelingen. Het hielp ook bij het maken van voorbehoedmiddelen. Dankzij het vermogen om deze stoffen te synthetiseren, konden onderzoekers hormonale routes met precisie manipuleren.
Erkenning en erfenis
De wetenschappelijke gemeenschap onderkende deze prestaties al vroeg. In 1975 ontvingen Schally en Guillemin de Albert Lasker Basic Medical Research Award. De Nobelprijs volgde twee jaar later. Hun gedeelde ontdekking leverde een duidelijke kaart op van hoe de hersenen het lichaam signaleren. Het maakte een einde aan tientallen jaren van giswerk in de endocrinologie.
De methoden van Schally openden deuren voor talloze andere onderzoeken. Ze toonden aan dat de hersenen en klieren voortdurend in complexe dialoog zijn. Het begrijpen van deze dialoog veranderde de geneeskunde.
