Andrew W. Shally zmarł 17 października 2024 roku w Miami Beach na Florydzie. Miał 97 lat. Urodzony w Polsce amerykański endokrynolog, zasadniczo zmienił nasze rozumienie tego, w jaki sposób mózg kontroluje chemiczne przekaźniki organizmu. Podzielił się Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1977 r. z Rogerem Guayemmenem i Rosalyn Yalow. Nagrodę przyznano za wybitne osiągnięcie: wyizolowanie i syntezę trzech specyficznych hormonów wytwarzanych przez podwzgórze. Hormony te działają jak główne przełączniki, kierując inne gruczoły do wydzielania własnych substancji.
Ucieczka w czasie wojny i ścieżka akademicka
Podróż Chally rozpoczęła się w Wilnie w Polsce, gdzie urodził się 30 listopada 1926 roku. Dziś ten region to Wilno na Litwie. Uciekł z rodziną w 1939 r., gdy zbliżała się wojna. To posunięcie z góry określiło jego koczowniczą ścieżkę kariery akademickiej. Studiował na Uniwersytecie Londyńskim. Przez trzy lata pracował w tamtejszym Narodowym Instytucie Badań Medycznych. Następnie przeniósł się do Kanady. Uczęszczał na Uniwersytet McGill w Montrealu.
Studia ukończył w 1955 roku. Dwa lata później uzyskał stopień doktora biochemii. Od 1957 do 1962 był związany z Uniwersytetem Bauer w Houston w Teksasie. W 1962 roku Shally została obywatelką USA. W tym samym roku objął kluczowe stanowisko. Został kierownikiem laboratorium endokrynologicznego i peptydowego w Centrum Medycznym Departamentu Spraw Weteranów w Nowym Orleanie. Dołączył także do wydziału lekarskiego Szkoły Medycznej Uniwersytetu Tulane. W 1967 został tam profesorem. W 1973 roku został mianowany starszym pracownikiem naukowym w Departamencie Spraw Weteranów.
Synteza hormonów mózgowych
Dlaczego więc prace Schally’ego uważa się za tak ważne? Podwzgórze to niewielka część mózgu. Wytwarza hormony regulujące pracę innych gruczołów. Przed Schallym i jego współczesnymi naukowcy wiedzieli o istnieniu tych hormonów. Nie mogli ich wybrać. Nie byli w stanie ich zsyntetyzować. To sprawiało, że nauka była prawie niemożliwa.
Głównymi osiągnięciami Shally była synteza TRH (hormonu uwalniającego tyreotropinę). Wyizolował także i zsyntetyzował LHR (hormon uwalniający hormon luteinizujący). Ponadto badał działanie somatostatyny. Jest to peptyd, który hamuje inne hormony.
Jego badania pomogły wyjaśnić sposób regulacji hormonów u mężczyzn i kobiet.
Praca ta nie miała wyłącznie charakteru teoretycznego. Miało ono konkretne zastosowania praktyczne. Uwalnianie tych hormonów bezpośrednio przyczyniło się do rozwoju metod leczenia niepłodności. Pomogło to również w opracowaniu środków antykoncepcyjnych. Zdolność do syntezy tych substancji umożliwiła naukowcom manipulowanie szlakami hormonalnymi z dużą precyzją.
Uznanie i dziedzictwo
Społeczność naukowa wcześnie dostrzegła te postępy. W 1975 roku Challey i Guayemmen otrzymali nagrodę Alberta Laskera za podstawowe badania medyczne. Nagroda Nobla przyszła dwa lata później. Ich ogólne odkrycie dostarczyło jasnej mapy sposobu, w jaki mózg wysyła sygnały do ciała. Zakończyło to dziesięciolecia domysłów w endokrynologii.
Metody Schally’ego otworzyły drzwi do niezliczonych innych badań. Wykazali, że mózg i gruczoły prowadzą ciągły, złożony dialog. Zrozumienie tego dialogu zmieniło medycynę.
