Statines zijn een algemeen voorgeschreven klasse geneesmiddelen die zijn ontworpen om het cholesterol te verlagen en het risico op hartziekten te verminderen. Uit opkomend onderzoek blijkt echter dat er sprake is van een potentiële wisselwerking: het gebruik van statines kan het risico op het ontwikkelen van diabetes type 2 verhogen, vooral bij personen die al vatbaar zijn voor de aandoening. Dit artikel onderzoekt het bewijsmateriaal dat statines koppelt aan diabetes, onderzoekt hoe dosering het risico beïnvloedt, en verduidelijkt wanneer de voordelen van statinetherapie opwegen tegen de mogelijke nadelen.
Hoe statines werken en waarom ze ertoe doen
Statines functioneren door de cholesterolproductie in de lever te remmen, waardoor het LDL (“slechte”) cholesterolgehalte effectief wordt verlaagd. Deze verlaging van LDL, samen met mogelijke verbeteringen van HDL (“goede”) cholesterol, stabiliseert de slagaderwanden en minimaliseert de vorming van bloedstolsels. Als gevolg hiervan zijn statines een hoeksteen bij het voorkomen van hartziekten, de belangrijkste doodsoorzaak in de Verenigde Staten.
Voor mensen met diabetes type 2, die een verdubbeld risico lopen op cardiovasculaire voorvallen vergeleken met mensen zonder de aandoening, kunnen statines levensreddend zijn. Toch kunnen dezelfde mechanismen die beschermen tegen hartziekten ook de insulinefunctie verstoren.
Het verband tussen statines en insulineresistentie
Statines kunnen interfereren met zowel de insulineproductie als de manier waarop het lichaam insuline gebruikt. Insulineresistentie treedt op wanneer cellen minder reageren op insuline, wat leidt tot ophoping van glucose in de bloedbaan. Na verloop van tijd kan dit overgaan in prediabetes en uiteindelijk diabetes type 2.
Uit een retrospectief onderzoek bleek dat 56% van de statinegebruikers diabetesprogressie ervoer (waaronder gevaarlijke bloedsuikerpieken of de behoefte aan nieuwe medicijnen), vergeleken met 48% van de niet-gebruikers. Hoge intensiteit statinetherapie verhoogde dit risico met 83%. Dit suggereert een duidelijk dosisafhankelijk verband: sterkere statineregimes brengen een groter diabetesrisico met zich mee.
Statine-intensiteit en dosering
De effectiviteit van statines wordt gemeten aan de hand van het vermogen om het LDL-cholesterol te verlagen, onderverdeeld in hoge, matige en lage intensiteit. Hier is een vereenvoudigd overzicht van veel voorkomende statinedoseringen:
| Statine | Hoge intensiteit (≥50% LDL-reductie) | Matige intensiteit (30-49% LDL-reductie) | Lage intensiteit (<30% LDL-reductie) |
|---|---|---|---|
| Atorvastatine | 40–80 mg | 10–20 mg | N.v.t. |
| Fluvastatine | N.v.t. | 40 mg tweemaal daags; XL80mg | 20–40 mg |
| Lovastatine | N.v.t. | 40–80 mg | 20 mg |
| Pitavastatine | N.v.t. | 1–4 mg | N.v.t. |
| Pravastatine | N.v.t. | 40–80 mg | 10–20 mg |
| Rosuvastatine | 20–40 mg | 5–10 mg | N.v.t. |
| Simvastatine | N.v.t. | 20–40 mg | 10 mg |
Meta-analyses bevestigen dat hogere doses en krachtigere statines direct gecorreleerd zijn met een verhoogd diabetesrisico. Hoe hoger de dosis, hoe groter het risico.
Wie loopt het meeste risico?
Hoewel statines niet bij alle gebruikers diabetes veroorzaken, is het risico verhoogd voor degenen die er al vatbaar voor zijn. Personen met bestaande verhoogde glucosewaarden, hoge triglyceriden of obesitas zijn bijzonder kwetsbaar. Voor anderen is het extra risico vaak verwaarloosbaar.
Zoals Dr. Ashish Sarraju uitlegt: “Statinetherapieën verminderen het risico zelfs bij patiënten met diabetes, dus als er een sterke indicatie is voor statines, zullen de voordelen waarschijnlijk groter zijn dan de risico’s.”
Voordelen afwegen tegen risico’s
Deskundigen zijn het erover eens dat statines bij patiënten met een hoog risico op hart- en vaatziekten doorgaans zwaarder wegen dan de kans op het ontwikkelen van type 2-diabetes. Leefstijlfactoren zoals lichaamsbeweging, voeding en gewichtsbeheersing kunnen deze risico’s verder beperken.
Uiteindelijk moet de beslissing om statines te gebruiken worden genomen in overleg met een zorgverlener, waarbij individuele risicofactoren en de urgentie van cardiovasculaire preventie in overweging moeten worden genomen.
Samenvattend: Statines blijven een essentieel hulpmiddel bij het voorkomen van hartziekten, maar het gebruik ervan vereist een zorgvuldige afweging van mogelijke metabolische bijwerkingen. Door de dosisafhankelijke risico’s en individuele predisposities te begrijpen, kunnen patiënten en artsen weloverwogen beslissingen nemen over het beheer van de cardiovasculaire gezondheid zonder het risico op diabetes onnodig te verhogen.
